سيد محمد على ايازى
102
مصحف امام على ( ع ) ( فارسى )
نيست . شاهد بر اين تفسير توضيحى است كه خود مفيد در جاى ديگر براى اين روايت مىدهد و مىنويسد : و لكن حذف ما كان مثبتا فى مصحف امير المؤمنين من تأويله و تفسير معانيه على حقيقة تنزيله و ذلك كان ثابتا منزلا و ان لم يكن من جملة كلام اللّه « 1 » تعبير : « تفسير معانيه على حقيقة تنزيله » گوياى اين نكته است كه بحث نزول و تنزيل ناظر به معناست نه ترتيب صورى . به اين جهت قرائت قرآن همانطور كه نازل شده ناظر به بيان تاويل و تفسير معانى دارد و گرنه سر از تحريف در مىآورد كه نه شيخ مفيد قبول دارد و نه ديگر محققين شيعه ، و نه مىتوان با اين خبر تواتر مسلمين را متزلزل كرد . اما در مورد كسانى مانند مقاتل بن سليمان ( م 150 ه ) ، ابن واضح يعقوبى ( م 292 ه ) و صاحب كتاب المبانى فى علم المعانى مذكور در كتاب مقدمتان فى علوم القرآن ( تأليف يافته در سال 425 ) « 2 » ، گرچه اين سه دانشمند ترتيبى از مصحف امام را تقريبا بر اساس سورههاى مكى و مدنى تقسيم و گزارش كردهاند ، اما نقل آنان از چند جهت غير قابل اعتماد است . 1 - توضيح ندادهاند كه اين مصحف را خود ديدهاند يا از ديگرى نقل مىكنند و منبع نقل آنها كيست . تنها كسى كه ادعاى رؤيت اين مصحف را مىكند و تا قرن حيات وى ( به ادعاى نويسنده ) موجود بوده ، ابن النديم ( م 380 ) است و او ظاهرا مىخواهد ترتيب سورهها را در مصحف امام على
--> ( 1 ) - مصنفات الشيخ المفيد ، ج 4 / 81 . ( 2 ) - مؤلف اين كتاب كه از بلاد مغرب عربى است ناشناخته مانده است . نك : مقدمه آرتور جفرى بر كتاب / 3 و 4 .